İran ile ABD-İsrail arasındaki gerilim, Hürmüz Boğazı’nda deniz güvenliği krizini derinleştirirken, petrol ve doğal gaz fiyatları son 5 haftada rekor seviyelere ulaştı.
İran ile ABD-İsrail arasındaki gerilim, küresel enerji piyasalarında son beş haftadır devam eden büyük bir fiyat hareketliliğine neden oldu. Hürmüz Boğazı’ndaki deniz güvenliği krizi ve enerji arzına ilişkin endişeler, petrol ve doğal gaz fiyatlarını önemli ölçüde yükseltti. Bu süreçte uluslararası referans Brent petrolün varil fiyatı yüzde 50,7, Batı Teksas türü (WTI) ham petrol ise yüzde 66,4 oranında artış gösterdi.
Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin yapıldığı kritik bir geçiş noktasıdır. Bölgedeki kesintiler ve arz endişeleri, petrol fiyatlarının yukarı yönlü seyrini tetikledi. Saldırılardan önceki son işlem günü olan 27 Şubat’ta Brent petrol 72,48 dolardan, WTI ham petrol ise 67,02 dolardan kapanmıştı.
Çatışmaların beşinci haftasında devam etmesiyle farklı ülkelerin yetkililerinden gelen açıklamalar, piyasalardaki belirsizliği artırdı. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 31 Mart’ta Fox News’e verdiği mülakatta, NATO müttefiklerinden beklenen desteği göremediklerini ve ittifakın yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Bu açıklama, jeopolitik risk algısını güçlendirdi.
The Wall Street Journal (WSJ) gazetesinin ismini açıklanmayan yetkililere dayandırdığı habere göre, Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) Hürmüz Boğazı’nın “zorla” açılması için savaşa dahil olmaya hazırlandığı iddia edildi. Bu iddia, bölgedeki gerilimi daha da tırmandırdı.
ABD Başkanı Donald Trump, 1 Nisan’da sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, İran’ın yeni rejim liderinin kendisinden ateşkes istediğini öne sürdü. Trump, bunu “Hürmüz Boğazı açıldıktan sonra değerlendireceklerini” ifade etti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise Trump’ın ateşkese dair açıklamalarının gerçekliği olmadığını duyurdu.
İran Meclis Başkan Yardımcısı Ali Nikzad, “Hürmüz Boğazı asla açılmayacak, hiçbir müzakere olmadı ve olmayacak” diyerek İran’ın pozisyonunu netleştirdi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise İran’daki gelişmelerin Hürmüz Boğazı üzerinden petrol ve doğal gaz sevkiyatını doğrudan etkilediğini vurguladı. Putin, Rusya’nın enerjide güvenli sevkiyat güzergahları sunabileceğini ekledi.
Başkan Trump, 1 Nisan’da Beyaz Saray’da yaptığı “Ulusa Sesleniş” konuşmasında, İran’daki askeri hedeflerini önemli ölçüde tamamladıklarını belirtti. Trump, yakında süreci “bitireceklerini” ve “önümüzdeki 2-3 hafta içinde onlara çok sert bir darbe indireceklerini” ifade etti. Bu açıklamaların ardından Brent petrolün varil fiyatı 1 Nisan’da 105,94 dolara, WTI ham petrolün varil fiyatı ise 103,31 dolara kadar yükseldi.
Asya piyasalarında satış baskısı güç kazanırken, petrol fiyatlarındaki bu yükseliş ABD’li enerji şirketleri Exxon Mobil ve Chevron’un hisselerinde yüzde 2 ila yüzde 3’ün üzerinde değer artışına yol açtı. Saldırılardan sonraki ilk işlem günü olan 2 Mart’ta jeopolitik endişelerle Brent petrol 82,37 dolara kadar yükselmişti.
İran’ın bölgedeki ABD üslerini ve enerji tesislerini hedef alan misillemeleri, sigorta şirketlerinin savaş poliçelerini askıya almasına neden oldu. Önde gelen tanker ve konteyner şirketlerinin geçişleri durdurması ve bazı üreticilerin güvenlik endişeleriyle üretimlerini kısması, piyasadaki arz endişelerini derinleştirdi.
Artan fiyatlar karşısında ABD, Hint rafinerilerinin Rus petrolü almasına geçici bir muafiyet tanıdı. Buna rağmen Brent petrolün varil fiyatı savaşın ilk haftasının son işlem günü olan 6 Mart’ta 94,64 dolara, 9 Mart’ta ise 119,5 dolara kadar yükselerek 29 Haziran 2022’den sonraki en yüksek seviyesini gördü.
Petrol sahaları ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) terminallerindeki hasarlar ile boğazdaki kesintiler, küresel enerji tedarikinde büyük aksaklıklara neden oldu. Bölgede sevkiyatların sekteye uğraması, LNG piyasalarını da olumsuz etkiledi.
Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından Katar, Ras Laffan tesislerindeki üretimi saldırılar ve güvenlik riskleri nedeniyle durdurduğunu ve “mücbir sebep” ilan ettiğini açıkladı. Bu durum, küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek bir risk oluşturdu.
Hollanda merkezli sanal doğal gaz ticaret noktası TTF’de işlem gören mayıs vadeli doğal gaz kontratları, jeopolitik risklerle sert hareketler sergiledi. 27 Şubat’ta megavatsaat başına 31,51 avrodan kapanan kontratlar, 2 Nisan’da yüzde 58,8 artışla 50,04 avrodan işlem gördü.
Bölgede LNG tesislerine yapılan saldırıların ardından duran LNG ticaretinde, Hürmüz Boğazı’ndan ilk tanker geçişi 2 Nisan’da görüldü. BAE’nin Basra Körfezi kıyısındaki Fateh Petrol Sahası’ndan yola çıkan Panama bayraklı SOHAR LNG tankeri, Hürmüz Boğazı’nı geçerek Umman Körfezi’ndeki Kalhat terminaline doğru ilerliyor.
Kömür piyasasında da benzer bir fiyat yükselişi gözlendi; bu süreçte elektrik üretiminde doğal gaz yerine kömüre yönelim arttı. Asya piyasaları için referans kabul edilen Newcastle kömür mayıs vadeli kontratı, 27 Şubat’ta ton başına 118,5 dolar iken, 2 Nisan’da yüzde 16,4 artışla 137,9 dolardan haftayı tamamladı.
Yorum Yap