İstanbul’un fethi, 1453’te Sultan II. Mehmed komutasındaki Osmanlı ordusu tarafından gerçekleştirildi. Tarihi kaynaklar ve uzman görüşleri, bu zaferin dünya tarihi ve Avrupa üzerindeki derin etkilerini vurguluyor.
İstanbul, tarih boyunca Roma, Bizans ve Osmanlı gibi üç büyük imparatorluğa başkentlik yapmış, ‘İkinci Roma’, ‘Yeni Roma’, ‘Byzantion’, ‘Konstantinopolis’ ve ‘Konstantiniyye’ gibi farklı isimlerle anılmıştır. Şehir, milattan sonra 4. yüzyılda Roma İmparatoru Büyük Konstantin tarafından yeni imparatorluğun başkenti ilan edildi. Yenikapı kazıları, şehrin antik tarihinin 8 bin yıl öncesine uzandığını ortaya koymuştur.
Hz. Muhammed’in, ‘İstanbul (Konstantiniyye) muhakkak fethedilecektir. Onu fetheden komutan ne güzel komutandır. Onu fetheden ordu ne güzel ordudur’ hadisi, şehri İslam dünyası için fethedilmesi gereken önemli bir hedef haline getirmiştir. Müslümanlar için Batı’nın, Hristiyanlar içinse Doğu’nun eşiği olarak görülen İstanbul, 1204’te Latin istilasına uğramıştır. Emeviler döneminde Konstantiniyye’ye üç büyük sefer düzenlenmiş, bu seferlerden biri de 781-782’de Abbasiler tarafından gerçekleştirilmiştir. Hz. Ebu Eyyüb el-Ensari’nin ilk kuşatmada surlar önünde vefat etmesi, sonraki dönemler için önemli bir motivasyon kaynağı olmuştur.
Konstantiniyye, Müslüman hükümdarlar için Hz. Peygamber’in müjdesiyle ‘vaat edilmiş şehir’ konumuna gelmiştir. Tarih boyunca Makedonya Kralı Phillippe, Roma İmparatoru Septim Severus, İran Hükümdarı Keyhüsrev, Avar Türkleri, Emeviler, Abbasiler, Bulgar İmparatorlukları, Ruslar, Haçlılar, Venedikliler, Cenevizliler ve Osmanlılar dahil olmak üzere onlarca kez kuşatılmıştır.
İstanbul’un fethine giden süreçte Sultan II. Mehmed, 1452’de Rumeli Hisarı’nı yaptırarak Tuna Nehri ve Karadeniz’den gelebilecek yardımı engellemiştir. Şehrin surlarını yıkmak amacıyla dönemin mühendislerine büyük toplar döktürülmüş, bu toplar Şubat 1453’te İstanbul önüne getirilmiştir. Karaca Paşa komutasındaki 10 bin kişilik ordu, İstanbul yakınındaki kaleleri kuşatmıştır.
Sultan II. Mehmed, 5 Nisan 1453’te 50 bin kişilik ordusuyla İstanbul’a hareket etmiştir. Bu süreçte Akşemseddin, Akbıyık ve Molla Gürani gibi önemli hocalar da Mehmed’in yanında yer almıştır. Sultan II. Mehmed, Anadolu ve Haliç’i kontrol altına alırken, Zağanos Paşa Beyoğlu’nu fethetmiştir. Bizans İmparatoru’na yapılan barış teklifi reddedilmiştir.
6 Nisan 1453’te başlayan kuşatma sırasında Osmanlı ordusu, surlarda gedikler açmıştır. Ancak, Osmanlı donanmasının Bizans’a yardıma gelen Ceneviz ve Venedik gemilerine engel olamaması ve Haliç’e çekilen zincir nedeniyle donanmanın Haliç’e girememesi, savaşın seyrini Osmanlı aleyhine çevirmiştir. Sultan II. Mehmed’in emriyle 21-22 Nisan gecesi 72 kadırga karadan yürütülerek Haliç’e indirilmiş, bu durum savaşın gidişatını değiştirmiştir.
Sultan Mehmed, 24 Mayıs’ta son bir barış teklifinde bulunmuş ancak anlaşma sağlanamamıştır. 29 Mayıs 1453’te büyük taarruz başlamış ve surlar aşılmıştır. İstanbul, Sultan II. Mehmed komutasındaki Osmanlı birlikleri tarafından fethedilmiştir. Fetih sonrası yağma uygulanmamış, Ayasofya camiye dönüştürülmüştür.
Tarihçi Zafer Bilgi, İstanbul’un fethinin dünya tarihi açısından bir kırılma olduğunu belirtmiş, Fatih Sultan Mehmed’in bu fethi ‘olmak ya da olmamak’ olarak gördüğünü aktarmıştır. Bilgi, kullanılan askeri yöntemlerin (gemilerin karadan yürütülmesi, tekerlekli kuleler, lağımcı birliği) çağın ilerisinde olduğunu ve kuşatmanın başarısında etkili olduğunu vurgulamıştır.
Bilgi, fetihle birlikte Avrupa’da Rönesans ve reform süreçlerinin tetiklendiğini, Avrupa’nın kendi içindeki sıkışmışlıkla yeni bir doğuma gebe kaldığını ifade etmiştir. Fetihten sonra İstanbul’un dini, kültürel ve sosyal yapısının geliştiğini, Mehmed’in kenti dünyanın en gözde merkezlerinden biri yapmayı hedeflediğini eklemiştir. Fatih’in devletini cihanşümul bir devlete dönüştürmesi ve Osmanlı İmparatorluğu’nun kurucusu olarak kabul edilmesi bu fetihle gerçekleşmiştir.
Yorum Yap